8 września 2015

Jasełka i ich znaczenie

Święta Bożego Narodzenia są często krytykowane z uwagi na ich postępującą komercyjność. Nie da się jednak ukryć, że nadal pozostają one czasem, w którym milkną kłótnie, a ludzie stają się dla siebie przynajmniej odrobinę lepsi. To również czas, w którym w końcu możemy poświęcić kilka chwil naszej rodzinie, a także przypomnieć dawne czasy i zwyczaje, które z wolna popadają w zapomnienie. Jednym z nich jest ten, który nakazywał młodym ludziom chodzić od sąsiada do sąsiada jako kolędnicy. Dziś coraz mniej osób praktykuje podobne tradycje, a jedyną ostoją pozostaje w tym zakresie polska wieś, choć i ona odstępuje od pewnych tradycji. Duch czasu nie pozostał bez wpływu również na przedstawienia bożonarodzeniowe znane lepiej jako jasełka.

Dziś nie są już one przecież tak popularne, jak jeszcze trzydzieści lub czterdzieści lat temu. Coraz rzadziej spotykamy więc widowiska, które opowiadają o Narodzinach Chrystusa i coraz mniej jest w nich inspiracji franciszkańskimi misteriami. Historycy nie mają wątpliwości, co do tego, że szukając pierwowzoru dla dzisiejszych jasełek musielibyśmy powrócić do czasu życia Franciszka z Asyżu uznanego później za świętego. Przez długi czas jasełka wystawiano jedynie w kościołach, z czasem jednak sytuacja uległa dość istotnej zmianie.

Sama treść jasełek była coraz bardziej rozbudowana, a niektóre role takie, jak choćby diabły oraz śmierć trudno było uznać za takie, które pasowały do wizerunku tej instytucji. Z czasem więc jasełka zaczęły wyprowadzać się z kościoła, a w osiemnastym wieku biskupi posunęli się nawet do tego, aby wydać całkowity zakaz wystawiania jasełek w kościołach. Okazało się jednak, że sam zwyczaj organizowania przedstawień wcale nie zaniknął. Niemała w tym zasługa żaków i czeladników, którzy korzystali z możliwości zarobienia dodatkowych pieniędzy. Skoro więc w kościele nie było na jasełka miejsca, przeniosły się one go gospód funkcjonując na zasadzie wędrownych teatrzyków.

Historia jasełek nie jest łatwa, nawet poważne trudności z ich wystawieniem nie wpłynęły jednak na to, że słuch o nich zaginął. Wystawia się je zresztą ponownie w świątyniach począwszy od samych świąt Bożego Narodzenia aż do 2 Lutego. Co ważne, tradycja podtrzymywana jest również przez szkoły i domy kultury, a same przygotowania do przedstawień coraz częściej stają się jednym z zadań, jakie stawia się przed uczniami szkół podstawowych oraz młodzieżą gimnazjalną. Same jasełka bardzo często charakteryzują przy tym wysokie walory te arealne, niektóre przybierają więc formy nie tylko bardzo ciekawe, ale i wyjątkowo bogate. Szkoły często postrzegają zresztą jasełka jako sposób na rywalizowanie ze sobą, wcielają więc coraz bardziej oryginalne rozwiązania.

Gdy analizujemy przedstawienia wystawiane w ciągu ostatnich lat, nie możemy nie dostrzec tego, że mamy do czynienia z powrotem tak do tradycji, jak i do korzeni. Już choćby z tego powodu wiele osób na powrót zaczyna się nimi interesować. Do łask wracają również tak zwane przeglądy jasełkowe, o których mówi się, że są bardzo ważnymi wydarzeniami, do których społeczności lokalne są w stanie przygotowywać się przez cały rok.